Trong công tác quản trị hành chính công và quản lý tài chính ngân sách, việc xây dựng và thực thi Quy chế quản lý và sử dụng tài sản công đóng vai trò vô cùng thiết yếu. Việc làm này không chỉ đảm bảo tài sản nhà nước được vận hành đúng mục đích, tiết kiệm, chống thất thoát, lãng phí mà còn tạo hành lang pháp lý minh bạch cho các cơ quan, tổ chức, đơn vị.
Sự ra đời của Thông tư 120/2025/TT-BTC đã mang lại những hướng dẫn chi tiết, chuẩn hóa quy trình xây dựng, ban hành và áp dụng Quy chế quản lý tài sản tại các đơn vị. Bài viết dưới đây sẽ phân tích toàn diện các quy định mới nhất về việc quản lý và sử dụng tài sản công áp dụng từ năm 2026.
Table of Contents
1. Khái Niệm Tài Sản Công Theo Pháp Luật Hiện Hành
Căn cứ theo khoản 1 Điều 3 Luật Quản lý, sử dụng tài sản công 2017, tài sản công được xác định là tài sản thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý.
Danh mục tài sản công bao gồm các nhóm chính sau:
Tài sản công tại cơ quan, đơn vị: Phục vụ hoạt động quản lý, cung cấp dịch vụ công, bảo đảm quốc phòng, an ninh tại các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, tổ chức chính trị – xã hội.
Tài sản kết cấu hạ tầng: Phục vụ lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng (đường xá, cầu cống, công trình thủy lợi…).
Tài sản được xác lập quyền sở hữu toàn dân: Bao gồm tài sản bị tịch thu, tài sản vô chủ, tài sản do các tổ chức/cá nhân hiến tặng cho Nhà nước.
Tài sản công tại doanh nghiệp: Vốn, tài sản nhà nước đầu tư tại các doanh nghiệp.
Nguồn lực tài chính nhà nước: Tiền thuộc ngân sách nhà nước, các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, dự trữ ngoại hối nhà nước.
Tài nguyên thiên nhiên: Đất đai, tài nguyên nước, khoáng sản, vùng trời, vùng biển và các loại tài nguyên khác.
2. Căn Cứ Xây Dựng Quy Chế Quản Lý Và Sử Dụng Tài Sản Công
Theo quy định tại Điều 5 Thông tư 120/2025/TT-BTC, việc xây dựng Quy chế quản lý và sử dụng tài sản công tại từng cơ quan, tổ chức, đơn vị phải dựa trên 4 căn cứ cốt lõi sau:
Tiêu chuẩn, định mức và chế độ: Dựa trên các tiêu chuẩn, định mức, chế độ quản lý, sử dụng tài sản công do cơ quan hoặc người có thẩm quyền ban hành.
Bộ máy và chức năng: Căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ chính trị và cơ cấu tổ chức, bộ máy thực tế của cơ quan, tổ chức, đơn vị.
Thực trạng tài sản: Dựa trên thực trạng kiểm kê và yêu cầu quản lý, sử dụng tài sản công thực tế tại đơn vị.
Hành lang pháp lý: Căn cứ vào Luật Quản lý, sử dụng tài sản công cùng các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan.
3. Nội Dung Chủ Yếu Của Quy Chế Quản Lý Sử Dụng Tài Sản Công
Nội dung Quy chế quản lý và sử dụng tài sản công theo Thông tư 120/2025/TT-BTC đòi hỏi tính chi tiết, phân định rõ trách nhiệm của từng bộ phận, cá nhân trong suốt vòng đời của tài sản:
3.1. Quy Định Chi Tiết Quyền, Nghĩa Vụ Và Trách Nhiệm Toàn Diện
Đầu tư, trang bị: Quyền và trách nhiệm trong việc đầu tư xây dựng, mua sắm, tiếp nhận, thuê, thuê mua, khoán kinh phí sử dụng tài sản công.
Khai thác, bảo quản: Quy trình sử dụng tài sản công, khai thác, đánh giá lại giá trị; kiểm kê, bảo vệ, bảo dưỡng, sửa chữa và xử lý vật tư, vật liệu thu hồi sau bảo dưỡng.
Xử lý tài sản: Quy trình chuyển đổi công năng, thu hồi, điều chuyển, bán, thanh lý, tiêu hủy, chuyển giao; xử lý tài sản trong trường hợp bị mất, hủy hoại.
Báo cáo và công khai: Quy định về chế độ báo cáo, công khai thông tin quản lý, sử dụng tài sản công.
3.2. Quy Định Đối Với Đơn Vị Sự Nghiệp Công Lập Và Các Tổ Chức Hội
Đối với các đơn vị sự nghiệp công lập, tổ chức chính trị xã hội – nghề nghiệp, tổ chức xã hội – nghề nghiệp có sử dụng tài sản công vào mục đích kinh doanh, cho thuê, liên doanh, liên kết, Quy chế phải bổ sung các nội dung:
Quy định cụ thể quyền và nghĩa vụ của từng bộ phận, cá nhân liên quan trực tiếp đến hoạt động kinh doanh, cho thuê, liên doanh, liên kết.
Cơ chế quản lý doanh thu, chi phí và nghĩa vụ nộp ngân sách phát sinh từ việc khai thác tài sản công.
3.3. Trách Nhiệm Bàn Giao Và Xử Lý Vi Phạm
Quy trình bàn giao: Xác định rõ trách nhiệm bàn giao, tiếp nhận tài sản công khi có sự thay đổi về tổ chức bộ máy, thay đổi người đứng đầu, hoặc khi cán bộ, công chức, viên chức chuyển công tác, nghỉ hưu, nghỉ chế độ.
Xử lý vi phạm: Quy định hình thức và biện pháp xử lý đối với các tổ chức, cá nhân vi phạm Quy chế quản lý và sử dụng tài sản công.
Lưu ý quan trọng: Trước khi ban hành, Quy chế quản lý phải được đưa ra thảo luận hoặc gửi văn bản lấy ý kiến rộng rãi, dân chủ trong toàn cơ quan, tổ chức, đơn vị. Sau khi ban hành, quy chế phải được công bố công khai.
4. Thẩm Quyền Ban Hành Quy Chế Quản Lý Sử Dụng Tài Sản Công
Căn cứ theo khoản 1 Điều 5 Thông tư 120/2025/TT-BTC:
Người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị có tài sản công là người chịu trách nhiệm chính trong việc ban hành và tổ chức thực hiện Quy chế quản lý và sử dụng tài sản công thuộc phạm vi quản lý của đơn vị mình.
Người đứng đầu phải chịu trách nhiệm trước pháp luật và cơ quan cấp trên về tính chính xác, hiệu quả và công khai, minh bạch trong quá trình triển khai quy chế.
5. Tổng Hợp Các Nội Dung Quản Lý Nhà Nước Về Tài Sản Công
Theo Điều 12 Luật Quản lý, sử dụng tài sản công 2017, công tác quản lý nhà nước về tài sản công bao gồm 12 nội dung trọng tâm:
Ban hành và tổ chức thực hiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công.
Quản lý việc giao, đầu tư xây dựng, mua sắm, thuê, khoán kinh phí sử dụng tài sản công và xác lập quyền sở hữu toàn dân.
Quản lý việc sử dụng, bảo vệ, bảo dưỡng, sửa chữa và khai thác nguồn lực tài chính từ tài sản công.
Quản lý việc thu hồi, điều chuyển, chuyển đổi công năng, bán, thanh lý, tiêu hủy tài sản.
Thực hiện kiểm kê, báo cáo định kỳ và đột xuất về tài sản công.
Xây dựng, quản lý và vận hành Hệ thống thông tin về tài sản công, Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài sản công.
Đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong lĩnh vực quản lý tài sản công.
Quản lý, giám sát việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan.
Thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, theo dõi, đánh giá việc chấp hành pháp luật và xử lý vi phạm.
Giải quyết kịp thời các kiến nghị, khiếu nại, tố cáo phát sinh.
Quản lý các hoạt động dịch vụ hỗ trợ về tài sản công.
Các nội dung quản lý nhà nước khác theo quy định pháp luật.
KẾT LUẬN
Tóm lại, việc xây dựng Quy chế quản lý và sử dụng tài sản công chuẩn chỉnh theo hướng dẫn tại Thông tư 120/2025/TT-BTC là yêu cầu bắt buộc đối với tất cả các cơ quan, đơn vị. Quy chế không chỉ giúp người đứng đầu tối ưu hóa nguồn lực tài sản nhà nước giao, nâng cao tinh thần trách nhiệm của cán bộ, công chức, viên chức mà còn đảm bảo tính công khai, minh bạch trong suốt quá trình vận hành, khai thác và xử lý tài sản công.
