Kinh doanh theo phương thức đa cấp là mô hình phân phối hàng hóa đặc thụ, mang lại hiệu quả thương mại cao nhưng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ biến tướng nếu không được kiểm soát chặt chẽ. Để hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao tính minh bạch và bảo vệ tối đa quyền lợi người tiêu dùng, Chính phủ ban hành NĐ 137 (Nghị định 137/2026/NĐ-CP) có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2026. Nghị định này đặt ra những cột mốc quản lý quan trọng về đối tượng kinh doanh, quy trình vận hành, thẩm quyền địa phương và các bước xử lý chấm dứt hoạt động.
Table of Contents
1. Khái Niệm & Định Nghĩa Kinh Doanh Theo Phương Thức Đa Cấp Theo NĐ 137
Căn cứ quy định tại khoản 1 Điều 3 NĐ 137, kinh doanh theo phương thức đa cấp là hoạt động kinh doanh sử dụng mạng lưới người tham gia gồm nhiều cấp, nhiều nhánh. Trong mô hình này, người tham gia được hưởng hoa hồng, tiền thưởng và lợi ích kinh tế khác từ kết quả kinh doanh của chính mình và của những người khác trong mạng lưới.
Các thuật ngữ pháp lý quan trọng trong NĐ 137
Doanh nghiệp bán hàng đa cấp: Doanh nghiệp đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp để tổ chức hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp.
Người tham gia bán hàng đa cấp: Cá nhân trực tiếp giao kết hợp đồng bán hàng đa cấp với doanh nghiệp bán hàng đa cấp.
Nhà phân phối cấp cao: Những người tham gia bán hàng đa cấp ở ba cấp bậc, vị trí, danh hiệu cao nhất trong mạng lưới người tham gia của doanh nghiệp tại Việt Nam ở một thời điểm nhất định, hoặc người tham gia được hưởng hoa hồng, tiền thưởng và lợi ích kinh tế khác từ 01 tỷ đồng trở lên trong một năm tài chính liền trước.
2. Quy Định Chi Tiết Về Đối Tượng Kinh Doanh Từ 01/07/2026
Xác định đúng đối tượng kinh doanh là yêu cầu tiên quyết hàng đầu nhằm ngăn chặn các hành vi đa cấp biến tướng huy động vốn trái phép, dịch vụ tài chính hay tiền ảo. Căn cứ Điều 4 NĐ 137, phạm vi đối tượng kinh doanh theo phương thức đa cấp được giới hạn rõ ràng như sau:
Đối tượng kinh doanh được phép
Hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp chỉ được thực hiện đối với hàng hóa.
Mọi hoạt động kinh doanh đa cấp có đối tượng kinh doanh không phải là hàng hóa đều bị nghiêm cấm tuyệt đối (trừ trường hợp pháp luật có quy định khác).
Danh mục đối tượng kinh doanh bị cấm thực hiện theo phương thức đa cấp
Doanh nghiệp hoàn toàn không được phép áp dụng phương thức bán hàng đa cấp đối với các nhóm sản phẩm sau:
Hàng hóa là thuốc, thiết bị y tế.
Các loại thuốc thú y, bao gồm cả thuốc thú y dùng trong thủy sản.
Thuốc bảo vệ thực vật.
Hóa chất, chế phẩm diệt côn trùng, diệt khuẩn hạn chế sử dụng hoặc cấm sử dụng trong lĩnh vực gia dụng và y tế; các loại hóa chất nguy hiểm.
Sản phẩm nội dung số.
3. Trách Nhiệm Quản Lý Nhà Nước Của UBND Cấp Tỉnh Theo NĐ 137
Căn cứ Điều 56 NĐ 137, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện công tác quản lý nhà nước toàn diện đối với hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp trên địa bàn:
Xây dựng quy chế phối hợp: Ban hành quy chế phối hợp giữa các sở, ngành liên quan tại địa phương trong công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động đa cấp.
Giải quyết thủ tục hành chính: Cấp, sửa đổi, bổ sung, thu hồi xác nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp tại địa phương; xác nhận tiếp nhận thông báo chấm dứt hoạt động; công nhận chương trình đào tạo kiến thức pháp luật; tiếp nhận hồ sơ thông báo hội nghị, hội thảo, đào tạo.
Thanh tra, kiểm tra & Xử lý vi phạm: Tổ chức thanh tra, kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất; xử lý theo thẩm quyền hoặc chuyển cơ quan có thẩm quyền xử lý các hành vi vi phạm.
Đào tạo & Tuyên truyền: Tập huấn chuyên môn cho cán bộ công chức quản lý; phổ biến tuyên truyền pháp luật về bán hàng đa cấp cho doanh nghiệp và người tham gia.
Chế độ báo cáo: Báo cáo định kỳ hằng năm trước ngày 15 tháng 02 của năm tiếp theo (hoặc báo cáo đột xuất) gửi Bộ Công Thương.
Phân cấp quản lý: UBND cấp tỉnh có thẩm quyền ủy quyền phân cấp cho cơ quan chuyên môn về công thương (Sở Công Thương) thực hiện các nội dung quản lý trên.
4. Quy Trình Chấm Dứt Hoạt Động Bán Hàng Đa Cấp Theo NĐ 137
Để bảo đảm tối đa quyền lợi chính đáng của người tham gia, NĐ 137 thiết lập quy trình chấm dứt hoạt động chặt chẽ theo hai phạm vi:
Trường hợp 1: Chấm dứt hoạt động tại một địa phương cụ thể
Khi doanh nghiệp tự chấm dứt hoặc bị thu hồi xác nhận đăng ký tại địa phương, các bước thực hiện bao gồm:
Nộp hồ sơ thông báo: Doanh nghiệp nộp thông báo chấm dứt hoạt động bán hàng đa cấp tại địa phương đến UBND cấp tỉnh (nộp trực tiếp, qua bưu chính hoặc Cổng dịch vụ công).
Niêm yết thông tin: Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày chấm dứt, doanh nghiệp phải niêm yết công khai tại trụ sở, chi nhánh, địa điểm kinh doanh tại địa phương và đăng tải trên trang chủ website của doanh nghiệp.
Giải quyết quyền lợi: Thanh lý hợp đồng bán hàng đa cấp, chi trả đầy đủ hoa hồng, tiền thưởng và thu hồi/trả tiền hàng hóa cho người tham gia tại địa phương.
Hoàn thành nghĩa vụ vi phạm: Hoàn tất toàn bộ các quyết định xử lý vi phạm hành chính (nếu có) của cơ quan nhà nước tại địa phương.
Trường hợp 2: Chấm dứt hoạt động trên phạm vi toàn quốc
Thông báo Bộ Công Thương: Doanh nghiệp nộp hồ sơ thông báo chấm dứt hoạt động đến Bộ Công Thương và thông báo cho tất cả Sở Công Thương nơi đã hoạt động.
Thông báo công khai toàn hệ thống: Đăng tải thông tin chấm dứt hoạt động công khai trên phương tiện thông tin đại chúng và website doanh nghiệp.
Thanh toán nghĩa vụ tài chính: Thực hiện mua lại hàng hóa đã bán cho người tham gia, thanh toán hoàn tất mọi khoản hoa hồng, tiền thưởng, thưởng doanh số còn tồn đọng.
Xác nhận hoàn tất: Cơ quan quản lý kiểm tra việc hoàn thành mọi nghĩa vụ với người tham gia trước khi phát hành văn bản xác nhận chấm dứt và giải tỏa tiền ký quỹ ngân hàng.
5. Kết Luận
NĐ 137 ban hành mang lại bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý về kinh doanh theo phương thức đa cấp. Việc xác định rõ đối tượng kinh doanh được phép, nâng cao trách nhiệm quản lý của chính quyền địa phương và chuẩn hóa quy trình chấm dứt giúp xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, bảo vệ tốt nhất quyền lợi của người tiêu dùng cũng như các nhà phân phối chân chính.
